Owae Marae, Taranaki

Vorig weekend was ik in de Taranaki region voor een 3-daagse hui (meeting) van Tahuri Whenua, de National Maori Vegetable Growers Collective. Taranaki is vooral bekend vanwege Mt Egmont (2518m), een prachtige symmetrisch vulkaan die het landschap domineert (en nog steeds gemiddeld elke 90 jaar actief is). Het was bijzonder regenachtig het hele weekend, en dan is de vulkaan gehuld in dichte mist en onzichtbaar..

Daarom een plaatje van de vulkaan van July 2010 (onze winter, en dus in de sneeuw) toen Coco en ik daar in de buurt waren.  

Door mijn werk over vele jaren met Maori growers hier aan de oostkust hebben we een sterke relatie met Tahuri whenua. Zeker twee keer per jaar bezoeken we met dit collectief een regio in New Zealand waar de lokale Maori growers van die regio zichzelf kunnen presenteren en ons laten kennismaken met hoe in hun regio zaken rond Maori cropping georganiseerd zijn. De locale geschiedenis komt natuurlijk aan bod omdat dat allemaal sterk verbonden in de Maori wereld is met het nu, samen met een sterke visie voor de toekomst. Het draait allemaal om het telen van gewassen (Maori potatoes, kumara, en vele anderen) en hoe die 'legacy' een goede plek te geven in New Zealand van vandaag en ook de jongere generaties daarvoor warm te krijgen. Ik zal in een andere blogs daar nog wel eens specifieker over uit wijden, daar is namelijk veel over te vertellen (en ik heb vele fotos van prachtige gewassen etc).

Mijn werk in de oostkust is met Ngati Porou, de locale iwi (tribe) en daar voel ik me zeer mee verbonden, en hier in Hawke's Bay werk ik met mensen van Ngati Kahungunu. Daarom heb ik een sterk band met die twee iwi, en het was daarom bijznoder gepast dat ik samen met (Aunty) Hanui Lawrence, een Maori grower (Ngati Kahungunu, Waipatu marae) in Hastings, waar ik veel mee samenwerk, en met (Uncle) Pakura Ahuriri, die in Bayview (vlakbij Napier) woont, en die van Ngati Porou descent is, en een kaumatua (elder) is, naar deze meeting in Taranaki ging. Omdat het nog al een lange rit was van meer dan vijf uur, sliepen we bij een zus van Hanui in Wanganui op donderdag. Als je onderweg bent met Maori is er altijd wel een 'cousin' en/of whanau (familie en/of extended familie) waar je kunt slapen en kunt eten. Gastvrijheid en dingen delen is een bijzonder aspect van Maori.

De hui was hosted by Nga uri o Tokomaru at Owae Whaitara Marae (Manukorihi Pa) en begon op vrijdag om 10 uur s'ochtends met een powhiri (formele ontvangst). Over Maori protocol (tikanga) is veel te vertellen en is vaak specifiek voor de iwi (tribe) of zelfs hapu (sub-tribe). Verscheidene kuia (vrouwen) van de tangata whenua (hosts) doen een karanga ('call' en/of lied) richting de manuhiri (de gasten, die de marae bezoeken). Vervolgens reageren de vrouwen van de manuhiri  en we bewegen dan langzaam richting marae grounds (vrouwen eerst, dan de mannnen).



Owae Marae



Het begin van de powhiri (ontvangst)

Omdat het regende, hadden we de mihimihi  (greetings) en whaikorero (formele speeches) binnen de wharenui (meeting huis). De speeches zijn in Maori, en elke speech was afgesloten met een waiata (lied, ook in Maori). Ik ben zelf niet vloeiend in Maori en daarom is het soms erg handig om een kaumatua (elder) te hebben die je vertegenwoordigd.

Afhankelijk van het soort-meeting en waar die meeting wordt gehouden, heb ik soms zelfs een 'kaumatua' status (zeker als ik (mede-)organiseer, niet in dit geval), en door de jaren heen, heb ik soms zelfs 'tangata whenua' status bij verschillende marae (in de oostkust, en een enkele hier in Hastings) en welkom ik de manuhiri (gasten), en dat is een grote eer.

Die speeches zijn in een formele volgorde (host-gast-host-gast etc, met de tangata whenua (hosts) aan een kant, en de manuhiri  (bezoekers) aan een andere kant, maar dat protocol is soms erg specifiek ook hier, maar de ontvangst wordt altijd afgesloten met een koha (gift) aan de tangata whenua die door de bezoekers op de grond wordt gelegd. Daarna worden er handen geschud met een hongi (waar de neuzen en voorhoofden elkaar raken, en waar je dus een adem deel, erg belangerijk onderdeel). Dit formele ontvangst is erg belangrijk, en na de 'hongi' zijn bezoekers en de tangata whenua 'een' en kan je vrij bewegen op hun complex. Voordat er gestart wordt met de meeting zelf (maar het protocol van een hui is onlosmakelijk verbonden met wat wij als westerse mensen zien als de 'eigenlijke' meeting...) wordt er eerst gegeten. Nogmaals het 'zorgen' voor de bezoekers is zeer belangerijk, en de beste kumara eet je niet zelf, maar serveer je voor je gasten. Als je een zee/rivier bij de hand hebt, worden er de meest heerlijke vissen geserveerd.

 

Whaikorero (speeches) in de marae. Dit zijn our hosts (tangata whenua)

  

Pakura Ahuriri, een Nagti Porou kaumatua (die namens mij sprak),
en die met mee mee reisde. Hij is zoals elke Maori een goede zanger,
die altijd zijn yukulele meeneemt.

 

Kapu tii ('cup of tea') in the wharekai (dining-hall)



Daarna volgenden er verschillende presentaties en discussies, en die worden gehouden in de 'wharanui' (meeting-huis) waar ook de formele ontvangst was. Deze ruimte is soms zeer groot met prachtige houtsnijwerken aan de muur, die de geschiedenis vertellen van de locale hapu en iwi. Dat is allemaal zeer indrukwekkend, en vaak 's avonds worden die verhalen verteld. Ook hangen er vaak (afhankelijk van locale gewoontes) fotos van overledenen aan de muren, want nogmaals het verleden-nu-toekomst zijn zeer verbonden.

In diezelfde hal, van de ontvangst en de discussies/presentaties, slaap je ook, en dat is handig omdat Maori een zeer verhalende cultuur kent, dus er wordt vele verhalen vertelt en veel gezongen gedurende die dagen, en het is ook niet erg om even weg te doezelen op je matras (waar je natuurlijk beleefd zegt, dat je weliswaar je ogen dicht hebt, maar natuurlijk nog wel steeds luistert).  Vaak slaap je met veel mensen (soms meer dan honderd afhankelijk van de meeting). En we slapen allemaal (mannen/vrouwen/kinderen) naast elkaar aan de zijkanten op matrassen (je brengt zelf een deken/slaapzak). Wel zijn er altijd snurkers.. (ik heb standaard oordoppen mee..).

Hanui Lawrence, een Maori grower uit Hastings waar ik mee samenwerk en waarmee ik naar deze meeting kwam.
Hanui is erg actief, en vertelt hier samen met Ben Barber (ook van Ngati Kanhungunu) over een
nieuw initiatief 'Aunty's Garden' (een marketing netwerk van Maori growers). 
Ben heeft proachtige movies gemaakt van verschillende growers die op YouTube staan.

Snapshot van de meeting.

Op zaterdag waren er verschillende excursies en gingen we per bus naar Pukearuhe Marae waar een andere hapu (Ngati Tama) ons verwelkomde. Natuurlijk loop je niet zomaar naar die marae, maar ga je weer door dat hele protocol. Ook hier regende het.. en we hadden daar onze lunch en daarna een groep foto.



Pukearuhe Marae. Ook hier de powhiri (ontvangst) in de regen.





Groepfoto voor de marae





Hier een paar plaatjes van het Urenui en Onaero districts, allemaal erg mooi, zelfs als het regent.

Aansluitend ging de hikoi richting New Plymouth naar Pukeariki (het locale museum) waar we locale historie te zien en te horen kregen. We hadden zelfs een kijkje achter de schermen waar allerlei oude Maori handwerktuigen uit de opslag werden tentoongesteld. Er zijn nogal veel dingen gevonden in moerassen en die zijn redelijk goed bewaard. In tijden van oorlog (onderlinge tribes vochten nog al eens, en later was er natuurlijk de regering die andere plannen had met het land) werden komplete maraes met houtsnijwerken ontmanteld en verborgen in die moerassen om dan als het rustig werd weer te worden opgebouwd.

Pukeariki Museum New Plymouth

Kijkje achter de schermen

Op zondag was er de poroporoaki (afscheid) en dat is ook een officieel iets, en vaak emotioneel omdat je toch drie dagen met elkaar opgetrokken bent en het allemaal behoorlijk intensief is.

Ook deze keer was het weer een zeer geslaagde meeting. Jet, Pien en Coco gaan soms ook mee als er tijd is. Het is altijd een speciale ervaring zonder enige uitzondering.

Wharanui op de vroege zondag ochtend